Του καθηγητού Αθανάσιου Κωνσταντινίδη

Μαθηματικού Δρ. ΑΠΘ

Συμβούλου επί 10ετία του ΥΠ.ΕΘ.Α των ΗΑΕ

Το παρόν άρθρο δεν αποσκοπεί στην διασπορά τρόμου και δέους. Μακράν των γραμμών αυτών, τέτοιου είδους προθέσεις. Το metrosport.gr στάθηκε ανέκαθεν ανένδοτος πολέμιος της δραματοποίησης και της δημοσιογραφικής υπερβολής.

Ωστόσο, στη Θεωρία Κινδύνου περιέχεται η έννοια High Impact – Low Probability Events (Ενδεχόμενα/γεγονότα χαμηλής πιθανότητας αλλά τεράστιου αντίκτυπου).

Ανάμεσα στον πανικό των fake news και στην αποσιώπηση, υπάρχει ο δύσκολος δρόμος της πιθανότητας. Η σοβαρή ανάλυση δεν κραυγάζει, μα και δεν αποκοιμίζει. Ακόμη και μια μικρή πιθανότητα πυρηνικής κλιμάκωσης, όταν το κόστος είναι υπαρξιακό, οφείλει να αναλύεται με αυστηρότητα. Όχι με τίτλους σοκ μα ούτε και με εφησυχασμό. Η σωστή διαχείριση δεν είναι να διογκώνεις τα ενδεχόμενα. Μα ούτε να τα αποσιωπάς. Αλλά να τα ποσοτικοποιείς. Και η «ηθική» της Πιθανότητας εδράζεται στην «χρυσή θέση», ανάμεσα στον πανικό και στην αποσιώπηση

Στις μεγάλες γεωπολιτικές Κρίσεις, η μάχη δεν διεξάγεται μόνο στα πεδία των πυραύλων ή των διπλωματικών αιθουσών. Διεξάγεται και στο πεδίο της πληροφορίας. Και εκεί, το πιο επικίνδυνο δίπολο δεν είναι απλώς η αλήθεια εναντίον του ψεύδους. Είναι ο πανικός εναντίον του εφησυχασμού.

Από τη μία πλευρά, οι τίτλοι τύπου «ΣΟΚ» και «ΔΕΟΥΣ» μετατρέπουν κάθε ένδειξη σε βεβαιότητα. Δεν μιλούν για πιθανότητα· μιλούν για αναπόφευκτο τέλος. Παρακάμπτουν την ανάλυση, αγνοούν τη διαβάθμιση κινδύνου και προσφέρουν στο κοινό μια ψευδή αίσθηση απόλυτης γνώσης. Το αποτέλεσμα δεν είναι η ενημέρωση. Είναι η συναισθηματική υπερδιέγερση. Σε όρους θεωρίας πιθανοτήτων μετατρέπει μια ένδειξη, σε βεβαιότητα χωρίς να συνεκτιμάται το απαραίτητο αποδεικτικό βάρος και αυτό είναι στρέβλωση του ίδιου του μηχανισμού ενημέρωσης

Από την άλλη πλευρά, υπάρχει το εξίσου προβληματικό φαινόμενο της αποσιώπησης. Η υπερβολική καθησυχαστική ρητορική, η απόρριψη κάθε σεναρίου ως «απίθανου», η συστηματική αποδυνάμωση ακόμη και μικρών πιθανοτήτων υψηλού αντίκτυπου. Αυτό το σφάλμα είναι πιο ύπουλο, διότι δεν προκαλεί έντονη αντίδραση. Δημιουργεί όμως εφησυχασμό — και ο εφησυχασμός σε περιβάλλον στρατηγικής αβεβαιότητας μπορεί να αποδειχθεί ολέθριος.

Η Θεωρία Κινδύνου διαχωρίζει τα γεγονότα όχι μόνο με βάση την πιθανότητά τους, αλλά και με βάση τον αντίκτυπό τους. Ένα γεγονός με πιθανότητα 5% μπορεί να θεωρηθεί αμελητέο σε καθημερινές αποφάσεις. Όταν όμως ο αντίκτυπος είναι υπαρξιακός — πυρηνική κλιμάκωση, γενικευμένος περιφερειακός πόλεμος, ενεργειακή αποσταθεροποίηση — η ίδια πιθανότητα δεν είναι καθόλου αμελητέα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το γινόμενο πιθανότητα × συνέπεια αποκτά στρατηγικό βάρος , που δεν συνάδει με την απόλυτη αριθμητικής του τιμή.

Η κοινωνία έχει δικαίωμα στην ψυχραιμία. Αλλά έχει και δικαίωμα στη επίγνωση του κινδύνου. Η ευθύνη της σοβαρής ανάλυσης είναι να κρατήσει αυτή τη λεπτή ισορροπία. Να φωτίζει χωρίς να φλογίζει, να προειδοποιεί χωρίς να πανικοβάλλει, να υπολογίζει χωρίς να αποκρύπτει.

Διότι, τελικά, ανάμεσα στο «όλα τελείωσαν» και στο «δεν συμβαίνει τίποτα», υπάρχει ο δύσκολος, ώριμος δρόμος της πιθανότητας. Και αυτός ο δρόμος είναι ο μόνος που αξίζει να περπατηθεί, όταν το διακύβευμα είναι υπαρξιακό.

Ας το δούμε λοιπόν ψύχραιμα και τεχνικά…

Σύμφωνα με τις δημόσιες εκθέσεις του IAEA (Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας ) με κεντρική έδρα την Βιέννη, το Ιράν έχει εμπλουτίσει ουράνιο έως 60% U-235. Δεν έχει παρουσιάσει αποδείξεις ότι έχει ήδη μετατρέψει το υλικό σε μεταλλικό πυρήνα και δεν έχει ολοκληρώσει σχεδιασμό πυρηνικής κεφαλής. Επιβεβαιώνει δε επίσημα , ότι δεν έχει πραγματοποιήσει πυρηνική δοκιμή. Αυτό όμως δεν αποτελεί εγγύηση, διότι διαπιστώνει σαφή ύπαρξη «κενών» σε ορισμένες δηλώσεις ενώ παράλληλα εντοπίζει και παλαιά ίχνη μη «δηλωμένων δραστηριοτήτων».

Ποιος λοιπόν ειδικός θα έπαιρνε σήμερα όρκο ότι το Ιράν δεν έχει αποπερατώσει το πυρηνικό πρόγραμμα του; Και το μακάβριο ερώτημα που γεννάται, πλανιέται μαζί με την άκρως ανησυχητική απάντηση. Κανείς σοβαρός αναλυτής δεν θα «έπαιρνε όρκο». Και όποιος το κάνει, θα μετήρχετο ανεύθυνη πολιτική και όχι πιθανοτική ανάλυση. Ας το δούμε ψύχραιμα και τεχνικά.

Τι σημαίνει έχω πυρηνικά; Δεν είναι ένα κουμπί. Για να πούμε ότι ένα κράτος διαθέτει πυρηνικά όπλα, προαπαιτούνται : Εμπλουτισμένο υλικό >90% (weapon-grade), μεταλλουργική κατεργασία, σχεδίαση πυρήνα (implosion system), πυροκροτητές ακριβείας (explosive lenses), σύστημα πυραυλικής ενσωμάτωσης, αξιόπιστη δοκιμή ή τουλάχιστον υπολογιστική επιβεβαίωση

Το Ιράν σήμερα έχει εμπλουτισμό > 60% και διαθέτει την απαραίτητη πυραυλική τεχνογνωσία. Δεν έχει -προχωρήσει σύμφωνα με τους εκτιμητές (;;;) αποδεδειγμένα σε weaponization stage (στάδιο οπλοποίησης του πυρηνικού προγράμματος του).

Είναι άξιο αναφοράς ότι ο όρος weaponization stage δεν αφορά τον εμπλουτισμό ουρανίου (enrichment), αλλά το βήμα μετά την απόκτηση επαρκούς σχάσιμου υλικού, δηλαδή την μετατροπή του υλικού σε λειτουργική πυρηνική κεφαλή.To μείζον ερώτημα σχετικά με την επιλογή του χρόνου για την κλιμάκωση της Κρίσης υπήρξε το, αν η επίθεση ήταν απρόκλητη ή αν επρόκειτο -όντως- για προληπτικό πλήγμα. Δηλαδή αν το Ιράν ευρίσκετο ήδη σε κατάσταση “Iran breakout within weeks” . Πιο απλά, αν υπήρχε χρονικό διάστημα Χ εβδομάδων, μέσα στο οποίο το Ιράν θα μπορούσε — αν το αποφάσιζε και αν δούλευε με πλήρη προτεραιότητα — να παραγάγει αρκετό ουράνιο οπλικής ποιότητας (≈90% U-235), για μία τουλάχιστον πυρηνική συσκευή. Και για ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα πρέπει να αναφερθεί ότι δεν απαιτούνται δοκιμές εκρηκτικής συμμετρίας. Η ύπαρξη ώριμου σχεδιασμού θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τον χρόνο οπλοποίησης, χωρίς πιθανότατα αυτό να σήμαινε και άμεση επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Αρκεί η έτοιμη σχεδίαση” για να μειώσει δραματικά τον χρόνο;

Ναι — αν υπάρχει ώριμο design έχουν γίνει “cold tests” (ψυχρή δοκιμή- δοκιμή υποσυστημάτων πυρηνικής συσκευής , χωρίς πυρηνικό υλικό και χωρίς πυρηνική έκρηξη, (χωρίς πυρηνικό υλικό) και υπάρχει υποδομή μεταλλουργίας, τότε ο χρόνος οπλοποίησης μπορεί να ελαχιστοποιηθεί. Η οπλοποίηση είναι το πιο “σκιώδες” στάδιο, γιατί δεν απαιτεί απαραίτητα πυρηνική δοκιμή. Μπορεί να γίνει με “cold tests” (μη πυρηνικές δοκιμές συμπίεσης) και είναι δύσκολο να ανιχνευθεί. Μπορεί να ολοκληρωθεί σχετικά γρήγορα, αν υπάρχει η τεχνογνωσία.

«Capability vs Belief: Το Σημείο όπου η Υποψία Γίνεται Απόφαση» Μπλε Γραμμή – Η πραγματική τεχνική πρόοδος (γραμμική εξέλιξη ικανότητας). Κόκκινη Καμπύλη – Belief Curve. Η αντίληψη/πεποίθηση των παρατηρητών. Αυξάνεται μη γραμμικά όταν συσσωρεύονται ενδείξεις. Διακεκομμένες Οριζόντιες Γραμμές Κατώφλια πολιτικής απόφασης. Όταν η πεποίθηση ξεπεράσει το threshold, ενεργοποιείται δράση.

Ωστόσο ο ισχυρισμός περί «επικείμενης οπλοποίησης» έχει χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα/πρόφαση κλιμάκωσης — και κάποιες φορές κατά τον ρου της ιστορίας αποδείχθηκε υπερβολικός εσφαλμένος, σκόπιμος και τελικά καταστροφικός.

Το 2003, οι ΗΠΑ και σύμμαχοι τους προχώρησαν στην εισβολή στο Ιράκ με κεντρικό επιχείρημα την ύπαρξη όπλων μαζικής καταστροφής (WMD). Την παρουσίαση του φακέλου στον ΟΗΕ έκανε ο Colin Powell. Μετά την πτώση του καθεστώτος, δεν βρέθηκαν ενεργά προγράμματα WMD — και η υπόθεση έμεινε ως παράδειγμα λανθασμένης/υπερτιμημένης εκτίμησης πληροφοριών, που οδήγησαν στην καταστροφή.

Η έννοια “breakout time”

Με βάση τα παραπάνω, το κρίσιμο δεν είναι αν έχεις πυρηνική βόμβα, αλλά έχοντας προχωρήσει το πρόγραμμα, το πόσο χρόνο χρειάζεσαι για να την αποκτήσεις; Σύμφωνα με δυτικές εκτιμήσεις απαιτούνται , μερικές εβδομάδες για υλικό και μερικοί μήνες για ολοκληρωμένη κεφαλή Αυτό σημαίνει ότι πιθανότατα βρίσκεσαι στο «κατώφλι», χωρίς να υπάρχουν αποδείξεις ότι δεν το έχεις υπερβεί.

Ανεξάρτητες δυτικές εκτιμήσεις εκτιμούν για το Ιράν :

• 20% – 40% πιθανότητα να έχει προχωρήσει πιο πέρα από ό,τι δηλώνεται.
• <10% πιθανότητα να διαθέτει πλήρως επιχειρησιακή πυρηνική κεφαλήμ→: Κορεσμός-αναπόφευκτες xtagstartzstrong>διεισδύσεις (penetrations)
  

  Προσομοίωση της κατανομής της υπό συνθήκη πιθανότητας-υπό αβεβαιότητα παραμέτρων-. Μέση εκτίμηση πιθανότητας μετά την ενημέρωση Bayes. Κάθετη γραμμή (αντιστοιχεί στο μέσο) ουρά (tail risk) Σενάρια χαμηλής συχνότητας αλλά υψηλής πιθανότητας. Αυτά καθορίζουν την πολιτική απόφαση. Η κατανομή δείχνει ότι, ακόμη και αν η μέση εκτίμηση είναι μεσαία (~0.5–0.6), υπάρχει ουρά σε υψηλές πιθανότητες. Οι κυβερνήσεις δεν αποφασίζουν βάσει του μέσου όρου, αλλά συχνά βάσει του κινδύνου της δεξιάς ουράς

Ωστόσο οι παραπάνω εκτιμήσεις διατυπώνονται με βάση αποκλειστικά τα δημόσια δεδομένα και αυτό συνιστά μία ιδιαίτερα κρίσιμη παράμετρο. Υπάρχει δε, και τρίτο ενδεχόμενο : Το Nuclear latency strategy. Δηλαδή: Να μπορείς να φτιάξεις πυρηνικό όπλο σε ελάχιστο χρόνο χωρίς να το έχεις επίσημα φτιάξει. Και αυτό είναι το πιο πιθανό σενάριο. Ο όρος μεταφράζεται ελληνιστί: Στρατηγική Πυρηνικής Καθυστέρησης / Πυρηνικού Κατωφλίου ή πιο κατανοητά : στρατηγική διατήρησης τεχνολογικής ικανότητας για ταχεία απόκτηση πυρηνικού όπλου, χωρίς επίσημη κατασκευή ή δοκιμή του.

Και αυτό είναι το μείζον ερώτημα…

Ένα κράτος έχει:

• Υποδομές εμπλουτισμού
• Τεχνογνωσία
• Επιστημονικό προσωπικό
• Βιομηχανική ικανότητα

Αλλά δεν έχει συναρμολογήσει βόμβα. Βρίσκεται σε: Threshold State (Κράτος Κατωφλίου)

Πώς λειτουργεί αυτό στρατηγικά;

Η λογική είναι:

• Να δημιουργείς αποτρεπτική αμφισημία (Ισραήλ)
• Να αποφεύγεις κυρώσεις πλήρους πυρηνικής δύναμης
• Να κρατάς πολιτικό περιθώριο άρνησης

Έτσι:

• Δεν παραβιάζεις ρητά τη Συνθήκη NPT (Συνθήκη μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων)
• Δεν προκαλείς άμεση στρατιωτική επίθεση
• Αλλά διατηρείς ταχεία δυνατότητα breakout (πυρηνική διάρρηξη κατωφλίου)

Η έκφραση για το Ιραν : “Iran’s breakout time is weeks”, δηλαδή ο χρόνος για παραγωγή επαρκούς σχάσιμου υλικού από το Ιράν έχει πλέον μειωθεί δραματικά , βρίσκει τους τελευταίους καιρούς ολοένα - όλο και περισσότερους ειδικούς εκτιμητές σύμφωνους.

Πώς εφαρμόστηκε το Nuclear latency strategy από το Iσραήλ

• Ανάπτυξη υποδομής στο Dimona (δεκαετία ’60).
• Δημόσια θέση: «Το Ισραήλ δεν θα είναι το πρώτο που θα εισαγάγει πυρηνικά στη Μέση Ανατολή» (σκόπιμα διφορούμενη διατύπωση).
• Καμία επίσημη δοκιμή, καμία δημόσια παραδοχή.
• Διαρροές/ενδείξεις (π.χ. υπόθεση Mordechai Vanunu) που ενίσχυσαν την αξιοπιστία, χωρίς επίσημη επιβεβαίωση.
• Εκτιμώμενα μέσα παράδοσης: πύραυλοι Jericho, αεροπορία, πιθανή θαλάσσια διάσταση (second-strike).

Η πυρηνική αμφισημία δημιουργεί επαρκή φόβο για αποτροπή, χωρίς να ενεργοποιεί αυτόματες κόκκινες γραμμές. «Η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι η Βόμβα — είναι η Λανθασμένη Εκτίμηση».

ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΡΑΗΛΙΝΗ ΑΕΡΑΜΥΝΑ

Παρατηρούμε ότι το Τελ Αβίβ βάλλεται ανηλεώς και ότι πολλοί ιρανικοί πύραυλοι/drones διαπερνούν την ισραηλινή αεράμυνα. Μία άμυνα ΠΟΥ διακρίνεται για την στρωματοποιημένη αρχιτεκτονική της :

Iron Dome → ρουκέτες, UAV, μικρές αποστάσεις

David's Sling → βαλλιστικοί μικρού/μεσαίου βεληνεκούς

Arrow 3 → βαλλιστικοί μεγάλου βεληνεκούς (εξω-ατμοσφαιρικοί)

Το κρίσιμο σημείο : Κάθε στρώμα αναχαίτισης έχει περιορισμένη ταυτόχρονη ικανότητα εμπλοκής έναντι πολλαπλών εισερχόμενων στόχων. Από τα διαθέσιμα βίντεο και τις ανεξάρτητες ειδήσεις (Reuters/AP) συνάγεται ότι:

Υπήρξαν μαζικά κύματα πυραυλικών/αεροπορικών βολών από το Ιράν προς το Ισραήλ.

Η ισραηλινή αεράμυνα αντέδρασε με αυξημένο αριθμό εμπλοκών (πυραυλικών απαντήσεων στον ουρανό).

Υπήρξαν περιστατικά διεισδύσεων που προκάλεσαν ζημιές ή θύματα.

Τα πράγματα είναι σύνθετα επί του πεδίου αλλά απλά ως προς την κατανόηση. Στην αεράμυνα, ο όρος ικανότητα εμπλοκής (capacity) δεν είναι “πόσους πυραύλους διαθέτω ”, αλλά πόσους στόχους μπορώ να εντοπίσω–ιχνηλατήσω–εμπλέξω–αναχαιτίσω ταυτόχρονα, ανά μονάδα χρόνου, με τα διαθέσιμα μέσα μου . Και εδώ υπήρξαν πιθανότατα χρονικά παράθυρα, στα οποία το σύστημα δέχτηκε πίεση που πλησίασε ή και ξεπέρασε τις σχετικές ικανότητες εμπλοκής .

(δηλαδή οπλικό εισερχόμενο φορτίο ≈ ικανότητες εμπλοκής).

Ωστόσο, δεν υπάρχουν αξιόπιστες αποδείξεις ότι η αεράμυνα “κατέρρευσε συνολικά” ή ότι δεν λειτούργησε. Κορεσμός δεν σημαίνει αποτυχία. Σημαίνει -απλά- ότι ο ρυθμός εισερχόμενων στόχων (λ) υπερβαίνει την ικανότητα εμπλοκής (μ). Το παραπάνω διάγραμμα (προσομοίωση Monte Carlo) είναι άκρως

«Διεισδύσεις ανά Κατηγορία Απειλής – Σύγκριση Πυραύλων (μπλε) και Drones (κόκκινο) σε Συνθήκες Κορεσμού». Κύρια Παρατήρηση: Οι πύραυλοι εμφανίζουν σχετικά περιορισμένη διασπορά (συγκεντρώνονται γύρω από ~120–150 διεισδύσεις). Τα drones παρουσιάζουν πολύ μεγαλύτερη διασπορά και υψηλότερες τιμές (~350–450). Αυτό σημαίνει ότι σε σενάρια κορεσμού, τα drones δημιουργούν πολύ μεγαλύτερη πίεση στο σύστημα άμυνας.

κατατοπιστικό. Ας αδιαφορήσει ο μη εξοικειωμένος με τα Μαθηματικά αναγνώστης για το ότι σε αυτό, η κλίμακα είναι λογαριθμική. Ας προσέξει ιδιαίτερα ότι για αύξηση του εισερχόμενου οπλικού φορτίου κατά 20% και 30 % , -πόσο πολύ- μετατοπίζεται προς τα δεξιά και άνω η αρχική μπλε καμπύλη, δίνοντας την κόκκινη και πράσινη καμπύλη. Συνοψίζοντας, αν ο αντίπαλος παράγει ρυθμό εισερχόμενων στόχων λ (load) και η άμυνα έχει ικανότητα εμπλοκής μ (capacity), τότε:

αν λ≪μ→άνεση

αν λ≈μ→οριακή λειτουργία (ανεβαίνει το ρίσκο ακραίων αποτελεσμάτων )

αν λ>μ→: Κορεσμός-αναπόφευκτες διεισδύσεις (penetrations)

Ο οριζόντιος άξονας παριστά τον συνολικό αριθμό διεισδύσεων (penetrations), δηλαδή πόσοι στόχοι πέρασαν την αεράμυνα στο χρονικό παράθυρο της προσομοίωσης. Δηλαδή κάθε σημείο στον άξονα Χ = ένας αριθμός στόχων που δεν αναχαιτίστηκαν. Όσο πιο δεξιά πάμε, τόσο μεγαλύτερη είναι η συνολική διαρροή. Ο κατακόρυφος είναι η πιθανότητα P (Συνολικές διεισδύσεις ≥ x) σε λογαριθμική κλίμακα. Όσο πιο δεξιά/ψηλά είναι η καμπύλη, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα «βαριάς» διαρροής (κορεσμός). Επειδή η κλίμακα είναι λογαριθμική, ακόμη και μικρές διαφορές στην καμπύλη σημαίνουν μεγάλη διαφορά στο ρίσκο.

Πιθανές αιτίες μεγαλύτερου κορεσμού

Μικτά κύματα : Συνδυασμός drones + cruise + ballistic.
Το σύστημα αναγκάζεται να «σπάσει» πυρά σε διαφορετικές τροχιές/ύψη.

Drone saturation: Φθηνά UAV αυξάνουν το εισερχόμενο οπλικό φορτίο χωρίς να είναι υψηλής αξίας στόχοι.

Δεύτερο κύμα πριν αναπλήρωση αποθεμάτων: Οι αναχαιτιστές δεν είναι άπειροι.

Χρονική συμπίεση (time compression):Πολλά αντικείμενα μέσα σε μικρό παράθυρο 3–5 λεπτών.

Πρόκειται για στρατηγική κατάρρευση;

Όχι -Τα βαλλιστικά εμφανίζουν σχετικά σταθερή κατανομή penetrations (εισερχόμενοι στόχοι που δεν αναχαιτίστηκαν και διέφυγαν από όλα τα στρώματα άμυνας) . - Τα drones προκαλούν εκθετική αύξηση penetrations όταν:

load≈capacity

Το σύστημα λοιπόν δεν «κατέρρευσε», αλλά μπήκε /όπως λέγεται/ στη ζώνη μη γραμμικότητας. Και αυτό από μόνο του είναι πολύ σημαντικό.

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΜΕΣΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

Το τι ακούγεται και το τι γράφεται αυτές τις μέρες στα ΜΜΕ , ίσως να συνάδει με την γενικότερη έλλειψη σοβαρότητας μας, ως Κράτους. ,

Ωστόσο, όταν ένας ενήμερος αναγνώστης διαβάζει ότι «τα απλά drones πέρασαν από τα ελληνικά Patriot και έφτασαν ανενόχλητα στα βάθη της Σ.Αραβίας», διερωτάται εύλογα, αν πρόκειται για παντελή τεχνική άγνοια, για δημοσιογραφική ανευθυνότητα ή ακόμα και για σκόπιμη καλλιέργεια πανικού. Πανικού ο οποίος μεταφέρεται αυτόματα στο ελληνοτουρκικό υποσύστημα και συγκεκριμένα στην ελληνική αεράμυνα.

Κάποιος λοιπόν θα πρέπει επειγόντως , να ενημερώσει τους τηλεθεατές ότι MIM-104 Patriot, το οποίο παραδώσαμε στην Σ. Αραβία είναι σύστημα αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής άμυνας. Σχεδιάστηκε για βαλλιστικούς πυραύλους, αεροσκάφη και cruise πυραύλους . Δεν σχεδιάστηκε για drones χαμηλού ύψους και για κορεσμό σμήνους μη επανδρωμένων. Δεν σχεδιάστηκε για στόχους πολύ μικρού RCS σε clutter (βρώμικο Η/Μ περιβάλλον). Το σύστημα Patriot δεν είναι γενικό φίλτρο ουρανού.

Το όλο σκηνικό έκλεισε με τον προβληματισμό μιας ευειδεστάτης ανταποκρίτριας να διερωτάται πόσο κακό μπορούν να κάνουν οι πύραυλοι, επιθυμώντας -διακαώς- να μεταφέρει το δέος και στο ελληνικό κοινό. Έστω κι αν όταν μιλάμε για τα πυραυλικά οπλοστάσια Ιράν-Τουρκίας επιχειρούντες ατυχέστατη σύγκριση, μάλλον ιστάμεθα εκτός χρόνου και χώρου…

ΕΙΝΑΙ ΥΠΑΡΚΤΟ ΤΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΧΕΡΣΑΙΑΣ ΕΙΒΟΛΗΣ ;

Υπό κανονικές συνθήκες, αξιολογείται ως ενδεχόμενο εξαιρετικά χαμηλής πιθανότητας. Θα έλεγα «σχεδόν μηδενικής», εκτός αν αλλάξει -δραματικά- κάποια κρίσιμη μεταβλητή. Οι περιορισμοί είναι αμείλικτοι.

• Γεωγραφία: Ορεινός όγκος (Ζάγκρος), Έρημοι, Τεράστια έκταση (~1,65 εκατ. km²). Πληθυσμός ~90 εκατομμύρια. Δεν είναι το Ιράκ του 2003...

Απαιτούμενη δύναμη: Αν χρησιμοποιήσουμε τον κλασικό λόγο κατοχής, απαιτούνται περίπου «εκατοντάδες χιλιάδες έως άνω του ενός εκατομμυρίου - σε πλήρες κατοχικό σενάριο- στρατιώτες. Ακόμη και μία περιορισμένη εισβολή θα απαιτούσε εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες. Σήμερα καμία δυτική χώρα δεν έχει πολιτική βούληση για τέτοια κινητοποίηση.

Περιφερειακή κλιμάκωση: Χεζμπολάχ, Στενά Ορμούζ, Ιράκ/Συρία, Πιθανή ρωσική/κινεζική εμπλοκή διπλωματικά. Το δέντρο κλιμάκωσης γίνεται εκθετικό.

Πολιτικό κόστος: Μετά το Ιράκ 2003, η κοινωνική ανοχή για Πολέμους κατοχής είναι σχεδόν μηδενική. Το ιστορικό προηγούμενο όπου η επίκληση Όπλων Μαζικής Καταστροφής χρησιμοποιήθηκε ως βασική αιτιολόγηση στρατιωτικής επέμβασης — και αργότερα αποδείχθηκε ότι τα στοιχεία ήταν λανθασμένα ή υπερεκτιμημένα. έχει διαβρώσει ανεπανόρθωτα την αξιοπιστία.

• Αμερικανική κοινωνία Είναι σήμερα έτοιμοι η αμερικανική κοινωνία να υποδεχθεί χιλιάδες φέρετρα, για έναν πόλεμο μη υπαρξιακό; Πολύ δύσκολο.

ΤΑ ΣΕΝΑΡΙΑ;

Εν συντομία, τα ρεαλιστικά σενάρια σύμφωνα με την άποψη του γράφοντος σε μια μεγάλη κρίση τύπου ΗΠΑ–Ιράν, είναι τα παρακάτω -από πιο πιθανό προς λιγότερο-

1. Ελεγχόμενη ανταλλαγή πληγμάτων

Περιορισμένα αεροπορικά/πυραυλικά χτυπήματα, κυβερνοεπιθέσεις, συμβολικές απαντήσεις. Κλιμάκωση με φρένο. Πιθανότητα: Υψηλή

1. Περιφερειακή ένταση μέσω αντιπροσώπων

Χεζμπολάχ, Ιράκ, Συρία, Υεμένη, ναυτικά επεισόδια στον Ορμούζ. Ενεργειακή πίεση, αλλά χωρίς άμεση γενικευμένη σύγκρουση. Πιθανότητα: Μέτρια–Υψηλή

1. Μαζικά πλήγματα περιορισμένης διάρκειας
2. Παρατεταμένος πόλεμος φθοράς

Στοχευμένες επιθέσεις σε πυρηνικές/στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Απόπειρα “στρατηγικού reset”. Ο όρος χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια στοχευμένη, υψηλής έντασης αλλά περιορισμένη χρονικά στρατιωτική ενέργεια, με στόχο: να αλλάξει δραστικά η ισορροπία ισχύος χωρίς να εξελιχθεί σε γενικευμένο πόλεμο. Πιθανότητα: Μέτρια

Κύματα επιθέσεων, οικονομικός πόλεμος, αστάθεια στην περιοχή. Χωρίς χερσαία εισβολή. Πιθανότητα: Μέτρια

1. Ακραίο σενάριο πυρηνικής διάστασης Επιβεβαιωμένη οπλοποίηση ή χρήση. Δραματική μεταβολή ισορροπίας. Πιθανότητα: Πολύ χαμηλή αλλά όχι μηδενική

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ

Το ερώτημα που θέτει ο τίτλος του παρόντος άρθρου δεν είναι κραυγή. Δεν είναι προφητεία. Είναι άσκηση στρατηγικής ωριμότητας. Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι όπλο και η αβεβαιότητα εργαλείο ισχύος, η απόλυτη βεβαιότητα είναι ψευδαίσθηση. Οι μεγάλες κρίσεις δεν ξεκινούν πάντα από γεγονότα. Συχνά ξεκινούν από εκτιμήσεις. Από κατώφλια αντίληψης. Από την στιγμή που η υποψία υπερβαίνει το όριο ανοχής.

Αν ένα κράτος βρίσκεται στο πυρηνικό κατώφλι, τότε το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι αν έχει ήδη περάσει την πόρτα. Είναι πόσο γρήγορα μπορεί να την κλείσει πίσω του — και πόσο γρήγορα οι αντίπαλοί του θα πιστέψουν ότι το έκανε.

Η στρατιωτική ιστορία έχει δείξει ότι οι μεγαλύτερες στρατηγικές αστοχίες γεννήθηκαν είτε από υπερεκτίμηση είτε από υποεκτίμηση. Από πανικό ή από εφησυχασμό. Η σοβαρή ανάλυση οφείλει να βαδίζει ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα, γνωρίζοντας ότι η πιθανότητα δεν είναι συναίσθημα — είναι μέγεθος που πρέπει να αξιολογείται με ψυχραιμία.

Αν το Ιράν έχει ήδη πυρηνικά και δεν το ξέρουμε, τότε βρισκόμαστε μπροστά σε ένα σενάριο υψηλού αντίκτυπου και χαμηλής ορατότητας. Αν δεν έχει, αλλά μπορεί να αποκτήσει σε ελάχιστο χρόνο, τότε βρισκόμαστε σε μια ζώνη στρατηγικής αμφισημίας. Και στις δύο περιπτώσεις, η ευθύνη δεν είναι να φωνάζουμε. Είναι να κατανοούμε. Διότι τελικά, η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι πάντοτε το όπλο.
Είναι η λανθασμένη εκτίμηση του αντιπάλου.

Και σε έναν κόσμο πυρηνικών κατωφλίων, κορεσμού αεράμυνας και εκθετικών δέντρων κλιμάκωσης, η ωριμότητα της ανάλυσης ίσως και να είναι η τελευταία γραμμή άμυνας πριν από το ολέθριο λάθος.