Κορεσμός… Μία λέξη άγνωστη, μέχρι χθες
Του καθηγητού Αθανάσιου Κωνσταντινίδη
Μαθηματικού Δρ. ΑΠΘ
Συμβούλου επί 10ετία του Υπουργείου Άμυνας των Αραβικών Εμιράτων

Αρχίζει και διανθίζεται σε κύκλους αναλυτών μία αντίληψη, η οποία κατά την πρώτη φάση του πολέμου στην Μ. Ανατολή, δεν ετέθη ούτε καν προς συζήτηση. Μήπως τελικά οδεύουμε προς ένα στρατιωτικό αδιέξοδο; Μήπως γινόμαστε μάρτυρες σε έναν πόλεμο, χωρίς νικητή, που θα μας οδηγήσει - απλά- σε έναν δύσκολα αναστρέψιμο ενεργειακό και επισιτιστικό Αρμαγεδώνα;
Mήπως η χαώδης διαφορά στην στρατιωτική τεχνολογία ανάμεσα σε ΗΠΑ/Ισραήλ και Ιράν είναι τελικά ατελέσφορη (δεν έχει νόημα) ; Το κεντρικό Ισραήλ και η αμερικανικές βάσεις στις χώρες του κόλπου πλήττονται. Τεράστιας σημασίας ενεργειακές εγκαταστάσεις βομβαρδίζονται εκατέρωθεν. Η Τεχεράνη βάλλεται ανηλεώς , αλλά αυτό δεν είναι διόλου εμφανές πως οδηγεί, ούτε πως πρόκειται να οδηγήσει σε Στρατηγική Νίκη.
Η αλήθεια είναι πως για πολύ καιρό υπήρχε μία βαθιά ριζωμένη πεποίθηση στη σύγχρονη στρατιωτική σκέψη και ακόμη περισσότερο στη δημόσια αντίληψη, ότι τα προηγμένα συστήματα αεράμυνας μπορούν να προσφέρουν σχεδόν πλήρη προστασία από τις εναέριες απειλών. Και αυτό βαθμιαία γέννησε, τον απατηλό μύθο της «απόλυτης αεράμυνας».
Η εικόνα είναι μάλλον ή ήττον γνώριμη. Πολυεπίπεδες ασπίδες, ραντάρ τελευταίας γενιάς, πύραυλοι αναχαίτισης υψηλής ακρίβειας. Συστήματα όπως το Iron Dome, το Patriot ή το S-400 παρουσιάστηκαν συχνά ως «αδιαπέραστα». Αλλά αυτή η εικόνα είναι — και πρέπει να ειπωθεί εδώ καθαρά — απόλυτα παραπλανητική. Εξ άλλου στα χείλη πολλών -γνωριζόντων και μη- προφέρεται το τελευταίο καιρό, μία λέξη άγνωστη -μέχρι πριν λίγο καιρό-… «Κορεσμός»..

Πολλοί αναγνώστες και αρκετοί ακροατές μου ζήτησαν να εξηγήσω όσο πιο απλά μπορώ, τον όρο και ανταποκρίνομαι παρακάτω στην επιθυμία τους.
Η βασική αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει απολύτως καμία (!) αεράμυνα στον κόσμο που να είναι 100% αποτελεσματική, απεριόριστης χωρητικότητας, ανεξάρτητη από το χρόνο αντίδρασης και κυρίως άτρωτη σε κορεσμό. Και αυτό δεν είναι θέμα τεχνολογίας. Είναι ζήτημα μαθηματικής δομής ενός απλού προβλήματος.
Το κοινό — και ενίοτε και η πολιτική ηγεσία — προσεγγίζουν την υπερσύγχρονη αεράμυνα ως «ένα σύστημα που καταρρίπτει οτιδήποτε έρχεται». Στην πραγματικότητα αυτή δεν είναι ένα παρά ένα σύστημα διαχείρισης φόρτου (load management system). Και κάθε σύστημα διαθέτει και ικανότητα αντιμετώπισης πεπερασμένου αριθμού ταυτόχρονων εμπλοκών. Και βέβαια Διαθέτει συγκεκριμένο αριθμό πυραύλων αναχαίτησης και καθορισμένη ικανότητα εντοπισμού/παρακολούθησης. Κοντολογίς δεν αποτελεί την «απόλυτη ασπίδα». Είναι ουρά εξυπηρέτησης στόχων, η λειτουργία της οποίας διέπεται από αυτό που ονομάζεται «φυσική του κορεσμού». Όσο ο αριθμός των εισερχόμενων απειλών αυξάνεται, αρχίζει και συμβαίνει κάτι πολύ κρίσιμο:
Εκεί, η πιθανότητα αναχαίτισης όχι μόνον δεν παραμένει σταθερή, αλλά υποβαθμίζεται μη γραμμικά. – Πιο απλά, ολοένα και πλησιάζουμε στο λεγόμενο Collapse of defense (εξουδετέρωση αεράμυνας).
Και αυτό, γιατί κάθε επιπλέον στόχος αυξάνει το εισερχόμενο φορτίο απειλών, οπότε το σύστημα φτάνει σε capacity threshold και μετά… χάνει τον έλεγχο. Ο όρος capacity threshold (κατώφλι χωρητικότητας) αντιπροσωπεύει τον μέγιστο αριθμό απειλών που ένα σύστημα αεράμυνας μπορεί να διαχειριστεί /αποτελεσματικά και σε πραγματικό χρόνο/ ενός εισερχόμενες απειλές.
Το ζήτημα δεν είναι λοιπόν απλώς πόσους πυραύλους αναχαίτησης μπορεί να εκτοξεύσει ένα σύστημα αεράμυνας Το κύριο είναι ο συνδυασμός αισθητήρων (radar tracking capacity), ταυτόχρονων εμπλοκών (engagement channels), διαθέσιμων αναχαιτιστών και χρόνου αντίδρασης.
Η ψευδαίσθηση των ποσοστών
Συχνά ακούγεται: «το σύστημα έχει 90% επιτυχία» Αυτό είναι ίσως η μεγαλύτερη πλάνη που αναπαράγει την στρεβλή εικόνα η οποία οδηγεί τελικά στην αυταπάτη. Γιατί το 90% ισχύει σε μικρό αριθμό στόχων, σε ελεγχόμενο περιβάλλον και πρώτιστα χωρίς κορεσμό. Αν εκτοξευθούν 100 στόχοι, τότε οι 10 περνούν (με 90% επιτυχία) . Αν εκτοξευθούν 500 δεν περνούν 50… περνούν πολύ περισσότεροι, γιατί απλά το 90% έχει πλέον πάψει να ισχύει. Η αρχική πιθανότητα έχει παύσει πλέον να είναι ενός απόλυτος αριθμός και γίνεται συνάρτηση του εισερχόμενου φορτίου. Με βάση την ιστορική στρατιωτική εμπειρία και χωρίς ψευδαισθήσεις, μπορούμε να πούμε πως κανένα σύστημα δεν απέφυγε διεισδύσεις:
- Το Iron Dome έχει αποδείξει υψηλή αποτελεσματικότητα — αλλά όχι απόλυτη
- Το Patriot στον Κόλπο παρουσίασε σημαντικά κενά
- Ακόμη και τα πιο προηγμένα ρωσικά συστήματα έχουν δεχθεί πλήγματα
Αυτό που συμβαίνει στο Τελ Αβίβ δεν είναι αποτυχία του συστήματος. Απλά κανένα σύστημα δεν είναι σχεδιασμένο για το «άπειρο». Και το κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι η αεράμυνα δεν αποτυγχάνει όταν κάνει λάθος. Αποτυγχάνει όταν ο αντίπαλος καταφέρει να την φέρει πέρα από το σύνορο λειτουργίας της. Και αυτό το σύνορο δεν είναι τεχνολογικό. Είναι αμιγώς μαθηματικό. Οι ιρανικοί πύραυλοι διασποράς υποπυρομαχικών αυξάνουν τον αριθμό των στόχων, πιέζουν το σύστημα πριν την αναχαίτιση και μειώνουν δραστικά το peff. Δηλαδή αποτελούν ακριβώς όπλο κορεσμού και όχι ισχύος. Ένας συμβατικός πύραυλος αποτελεί έναν στόχο. Ένας πύραυλος διασποράς, όμως, μετατρέπεται σε δεκάδες ή και εκατοντάδες υποστόχους, μετά από συγκεκριμένο ύψος ή μία χρονική στιγμή. Η κρίσιμη στιγμή εδώ είναι η στιγμή , πριν τη διασπορά. Η αεράμυνα έχει ένα μικρό «παράθυρο ευκαιρίας» πριν ανοίξει η κεφαλή και δημιουργηθούν τα υποπυρομαχικά. Αν ο πύραυλος αναχαιτιστεί εκεί, το πρόβλημα λύνεται Αν όχι, το εκρήγνυται εκθετικά
Μαθηματικό μοντέλο κορεσμού
Αυτό είναι απλό. Και για την κατανόηση του, απαιτούνται μόνον στοιχειώδη Μαθηματικά Λυκείου. Aν συμβολίσουμε: C= μέγιστος αριθμός στόχων που μπορούν να αντιμετωπιστούν από το σύστημα, ανά μονάδα χρόνου και Μ=τον αριθμό των εισερχόμενων απειλών, στην ίδια μονάδα χρόνου
Τότε ο κρίσιμος λόγος:
Ονομάζεται: λόγος επάρκειας άμυνας (defense sufficiency ratio) και είναι πράγματι κρίσιμος , γιατί όταν:
- Τιμές ρ < 1 1xtagstartz/strong> → αρχίζει ο κορεσμός. Όρο ο λόγος p αυξάνεται σε σχέση με τη μονάδα, το σύστημα καταρρέει.
Αυτός ο λόγος επάρκειας άμυνας (defense sufficiency ratio), εκφράζει το κατά πόσο η διαθέσιμη αμυντική ικανότητα επαρκεί για την αντιμετώπιση του όγκου των επιθέσεων.
Και όσο ο λόγος αυτός της διαθέσιμης αμυντικής ικανότητας παραμένει κοντά στη μονάδα, το σύστημα διατηρεί τον έλεγχο.
Όταν δε, αυξηθεί πάνω από ένα κρίσιμο κατώφλι (την μονάδα) , η άμυνα παύει να λειτουργεί , ως σύστημα, και μετατρέπεται σε στοχαστική διαδικασία, οδεύοντας προς την υποβάθμιση και τελικά στην κατάρρευση.
Η άμυνα δεν εξαντλείται σταδιακά. Καταρρέει εκθετικά !!!.
Ένα απλό αλλά ισχυρό μοντέλο δίνεται από τη σχέση
Η παραπάνω εξίσωση είναι η καρδιά του προβλήματος: Δείχνει ότι η αποτελεσματικότητα της άμυνας δεν μειώνεται γραμμικά, αλλά εκθετικά όσο αυξάνεται ο λόγος κορεσμού.
Η σημασία μεταβλητών και σταθερών…
Για τον ίδιο αριθμό εισερχόμενων στόχων , αν το α είναι μικρό, το σύστημα ανθίσταται και φθίνει βραδέως. Αν είναι μεγάλο η κατάρρευση είναι ραγδαία . Το σύστημα αεράμυνας δεν καταστρέφεται απαραίτητα. Κορέζεται. Και όταν κορεστεί δεν χρειάζεται να περάσουν όλα αρκεί να περάσουν λίγα…Η κατάρρευση δεν έρχεται με θόρυβο. Δεν ανακοινώνεται. Δεν είναι μια έκρηξη στον ουρανό. Είναι η στιγμή που η άμυνα συνεχίζει να λειτουργεί… αλλά έχει ήδη χάσει τον έλεγχο.
Και τότε, ο πόλεμος δεν κρίνεται- πια- από το ποιος έχει το καλύτερο σύστημα, αλλά από το ποιος αντέχει περισσότερο -στο πεδίο της αβεβαιότητας.
Οι περισσότεροι αναλυτές ρωτούν: «Πόσο καλό είναι το σύστημα;» Η σωστή ερώτηση είναι: «Πόση πίεση αντέχει πριν λυγίσει;»…
ΕΙΚΟΝΑ 1. Στοχαστική προσομοίωση κορεσμού αεράμυνας: Καθώς ο λόγος κορεσμού (ρ) υπερβαίνει τη μονάδα, η αποτελεσματικότητα μειώνεται και οι διεισδύσεις αυξάνονται με μεγάλη διασπορά, αποτυπώνοντας τη μη γραμμική αποδιοργάνωση του συστήματος.

Προσομοίωση (Monte Carlo) χιλιάδων πιθανών επιθέσεων και της αντίδρασης ενός συστήματος αεράμυνας.
Στην εικόνα 1 κάθε σημείο στον χώρο αντιστοιχεί σε ένα σενάριο. Ο άξονας των Χ (Λόγος Κορεσμού (ρ)) δείχνει πόσο «φορτωμένο» είναι το σύστημα . Με απλά λόγια δηλώνει την σχέση μεταξύ απειλών και δυνατοτήτων άμυνας.
Ο άξονας Υ καταδεικνύει την πραγματική αποτελεσματικότητα, δηλαδή πόσο καλά λειτουργεί η αεράμυνα στην πράξη. Ψηλά → υψηλή αναχαίτιση ενώ χαμηλά → το σύστημα «χάνει στόχους» . Σημαντικό: Δεν είναι σταθερή η τιμή. Μειώνεται όσο αυξάνεται ο κορεσμός. Τέλος ο άξονας Ζ αντιπροσωπεύει τον αριθμό διεισδύσεων, δηλαδή πόσες απειλές τελικά περνούν Αυτό είναι το πραγματικό αποτέλεσμα του πολέμου.
Τι δείχνει το νέφος σημείων
Το «σύννεφο» σημείων καταδεικνύει κάτι ιδιαίτερα σημαντικό: Ο πόλεμος δεν είναι ούτε πλήρως ντετερμινιστικός (δηλαδή προδιαγεγραμμένης εκβάσεως.- Δεν είναι ένα σύστημα του οποίου το αποτέλεσμα είναι απόλυτα προδιαγεγραμμένο και προκαθορισμένο από τις αρχικές συνθήκες) Αλλά και ούτε πλήρως στοχαστικός, δηλαδή τυχαίος / με αβεβαιότητα. Το αποτέλεσμα δεν είναι πλήρως προβλέψιμο. Η έκβαση του προσεγγίζεται μέσω της έννοια της πιθανότητας (probability) και συνακόλουθα της εκδοχή μικρών διαφορών ή και μεγάλων αποκλίσεων. Επομένως είναι ντετερμινιστικός στη δομή , αλλά στοχαστικός στην εκδήλωση.
Για να γίνουν τα παραπάνω κατανοητά από τον αναγνώστη . Ξέρουμε ότι: LNG εγκαταστάσεις είναι ευάλωτες η αφαλάτωση είναι κρισιμότατη για τις χώρες του κόλπου, τα στενά Ορμούζ είναι choke point (σημείο στραγγαλισμού) , τα πλήγματα κατά ενεργειακών υποδομών είναι ολέθρια για την οικονομία. Όλο αυτό είναι ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΤΙΚΌ.
Αλλά ποιος και πού θα χτυπήσει πρώτα, πόσοι πύραυλοι/drones θα περάσουν, ποια εγκατάσταση θα «πέσει», αυτό είναι το ΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟ στοιχείο του. Το σύστημα οδηγείται ντετερμινιστικά προς την κρίση, αλλά η τροχιά του είναι στοχαστική. Και η συνέχεια της ικανότητας του δεν είναι θέμα “αν”. Είναι θέμα κατανομής πιθανότητας. Δεν ζούμε το απρόβλεπτο. Ζούμε το αναπόφευκτο — που εκδηλώνεται τυχαία. Και ο κόσμος αυτός που χτίσαμε είναι ντετερμινιστικά εύθραυστος και στοχαστικά επικίνδυνος. Υπό αυτή την έννοια , δύο επιθέσεις με ίδιο μέγεθος μπορούν να έχουν διαφορετικές διεισδύσεις/διαφορετική αποτελεσματικότητα . Και αυτό είναι η αβεβαιότητα της μάχης. Δεν πρόκειται για το αν η ασπίδα είναι ισχυρή. Πρόκειται για το πόσα χτυπήματα μπορεί να αντέξει ταυτόχρονα.
Μελέτη περίπτωσης: Ιράν – Κορεσμός και στρατηγικό πλήγμα ….όταν η στρατηγική του κορεσμού συναντά την πολυεπίπεδη άμυνα
Η σύγκρουση Ιράν–Ισραήλ/ΗΠΑ, όπως εξελίσσεται μέχρι σήμερα, είναι ίσως το πιο αντιπροσωπευτικό σύγχρονο παράδειγμα ότι η αεράμυνα δεν κρίνεται μόνο από την τεχνολογική της ποιότητα, αλλά από την ικανότητά της να αντέχει συνεχή και πολυμορφική πίεση. Το Ιράν δεν επιχειρεί να νικήσει στον κλασικό δυτικό ορισμό της «απόλυτης κυριαρχίας». Επιχειρεί να επιβάλει κόστος, αβεβαιότητα και κορεσμό απέναντι σε ένα πολύ πιο προηγμένο αλλά όχι άπειρης αντοχής αμυντικό οικοδόμημα. Το Ισραήλ, με αμερικανική υποστήριξη, διαθέτει ένα από τα πλέον σύνθετα πολυεπίπεδα πλέγματα αεράμυνας στον κόσμο. Όμως ακόμη και αυτό το πλέγμα δεν λειτουργεί σε κενό. Λειτουργεί υπό τους περιορισμούς χρόνου, αριθμού εμπλοκών, αποθέματος αναχαιτιστών και ιεράρχησης απειλών. Η ίδια η πραγματικότητα του πολέμου το αποδεικνύει: ιρανικοί πύραυλοι με υποπυρομαχικά έχουν δημιουργήσει ιδιαίτερη δυσκολία, ακριβώς επειδή πρέπει να αναχαιτιστούν πριν διασπαστούν, αλλιώς η μεταγενέστερη αντιμετώπιση γίνεται ουσιαστικά αδύνατη. Αυτό που φαίνεται να επιβεβαιώνεται δεν είναι μια πρόβλεψη προσώπου, αλλά μια δομική αρχή πολέμου: Τα υπόγεια, αποκεντρωμένα και διασπαρμένα συστήματα είναι εξαιρετικά δύσκολο εντοπιστούν ώστε να να καταστραφούν πλήρως. Υπάρχουν βάθος, σκλήρυνση (hardened structures), πολλαπλές είσοδοι / έξοδοι, decoys (ομοιώματα/ψευδοστόχοι ), κρυφή κινητικότητα (mobile launchers). Δεν αποτελούν «στόχους», αλλά δίκτυο και πόλεις πυραύλων.
Το βασικό λάθος αντίληψης . Πολλοί σκέφτονται απλοϊκά: Χτυπάς → καταστρέφεις → τελείωσες. Αλλά εδώ ισχύει: «Χτυπάς → αλλά δεν εξαλείφεις» . Και αυτό αλλάζει όλο το παιχνίδι.
Αυτό που είχαμε αναλύσει και τώρα φαίνεται να επιβεβαιώνεται. Το Ιράν δεν χρειάζεται να κρατήσει όλο το οπλοστάσιο. Αρκεί ένα ποσοστό επιβίωσης για δυνατότητα εκτόξευσης και ικανότητα saturation (κορεσμού). Δεν είναι ότι «δεν πέτυχαν» οι ΗΠΑ/ΙΣΡΑΉΛ. Είναι ότι: Δεν μπορείς να εξαλείψεις ένα σύστημα που σχεδιάστηκε για να επιβιώνει. Και αυτό οδηγεί σε κάτι πολύ πιο επικίνδυνο: Παρατεταμένη σύγκρουση χωρίς καθαρή νίκη. Δεν πολεμάς ένα οπλοστάσιο. Πολεμάς μια αρχιτεκτονική επιβίωσης.»

Η στρατηγική του Ιράν: όχι “μία τέλεια βολή”, αλλά πολλές ταυτόχρονες πιέσεις
Το Ιράν δεν βασίζεται στην υπόθεση ότι κάθε εκτόξευση θα πετύχει. Βασίζεται στο ότι, όταν ένας αμυνόμενος αναγκάζεται να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise, drones, δολώματα, υποπυρομαχικά και περιφερειακές απειλές σε πολλαπλά μέτωπα. Η άμυνα έτσι παύει να είναι μια καθαρή εξίσωση «τεχνολογίας εναντίον τεχνολογίας». Γίνεται εξίσωση φόρτου εναντίον ικανότητας.
Αυτό φαίνεται καθαρά και από την ίδια την εξέλιξη του πολέμου. Οι επιθέσεις δεν περιορίστηκαν σε ένα γραμμικό μέτωπο Ιράν–Ισραήλ, αλλά επεκτάθηκαν σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, στη ναυσιπλοΐα του Ορμούζ και σε περιφερειακή αποσταθεροποίηση, κάτι που αυξάνει συνολικά το επιχειρησιακό βάρος πάνω στον αμυνόμενο. Το AP μετέδωσε ότι η σύγκρουση έχει ήδη πλήξει ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Κόλπο και έχει καταστήσει το Στενό του Ορμούζ σχεδόν μη προσπελάσιμο, με μεγάλη άνοδο των τιμών πετρελαίου.
Η ισραηλινο-αμερικανική απάντηση: πολυεπίπεδη άμυνα, αλλά όχι άπειρη
Η ισραηλινή και αμερικανική απάντηση δείχνει την άλλη όψη του ίδιου προβλήματος. Από τη μία πλευρά, διαθέτουν τεχνολογία υψηλού επιπέδου, δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης, αναχαιτιστές διαφορετικών στρωμάτων και επιθετικά πλήγματα κατά των πηγών απειλής. Από την άλλη, όμως, αναγκάζονται να διαχειριστούν ταυτόχρονα:
- άμεσες εισερχόμενες απειλές,
- ανάγκη προστασίας κρίσιμων υποδομών,
- εξάντληση ρυθμού εμπλοκών,
- και πολιτικο-στρατηγικό κόστος από κάθε διαρροή.
Το κρίσιμο είναι ότι ακόμη και υψηλά ποσοστά επιτυχίας δεν συνεπάγονται «ασφάλεια» όταν ο όγκος της επίθεσης και η ποικιλία της αυξάνονται ή διαφοροποιούνται. Το Reuters σημειώνει ότι οι ίδιες οι ισραηλινές αρχές αναγνωρίζουν πως η άμυνά τους δεν είναι αλάνθαστη, ιδίως απέναντι σε απειλές που πρέπει να αναχαιτιστούν προτού διασπαστούν σε πολλαπλά επιμέρους φορτία.
Αν ο αριθμός των απειλών ανά μονάδα χρόνου πλησιάσει ή υπερβεί το όριο που μπορεί να διαχειριστεί το σύστημα, τότε το πρόβλημα μετατοπίζεται. Δεν είναι πλέον «ποιο είναι το καλύτερο ραντάρ» ή «ποιος αναχαιτιστής έχει καλύτερη κινηματική».
Γιατί το Ιράν επιλέγει αυτό το μοντέλο πολέμου
Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Το Ιράν γνωρίζει ότι υστερεί απέναντι στο Ισραήλ και τις ΗΠΑ σε αεροπορική υπεροχή, σε stealth δυνατότητες, σε δορυφορική υποστήριξη και σε συνολική τεχνολογική ολοκλήρωση. Επομένως, η λογική του δεν μπορεί να είναι η συμμετρική αναμέτρηση. Πρέπει να είναι η ασύμμετρη φθορά. Αυτό σημαίνει ότι το Ιράν επιδιώκει:
- να αυξήσει τον αριθμό των ερεθισμάτων που πρέπει να επεξεργαστεί ο αμυνόμενος,
- να επιβάλει ακριβές αναχαιτίσεις απέναντι σε φθηνότερες ή πολλαπλές απειλές,
- να μεταφέρει το πεδίο από το καθαρά στρατιωτικό επίπεδο στο ενεργειακό, οικονομικό και πολιτικό,
- και να καταστήσει κάθε επιτυχία της άμυνας ακριβή, προσωρινή και εξαρτημένη από ρυθμό και απόθεμα.
Το σύνορο της επιθετικής υπεροχής του Ισραήλ/ΗΠΑ
Από την άλλη πλευρά, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ διατηρούν την πρωτοβουλία σε κρίσιμα πεδία: πλήγματα ακριβείας, βαθιά κρούση, στοχοποίηση ηγετικών στελεχών και πίεση επί των πυρηνικών και στρατιωτικών υποδομών. Στις 18 Μαρτίου, Reuters και AP μετέδωσαν νέες επιθέσεις υψηλού συμβολικού και στρατηγικού βάρους, όπως η εξόντωση του Ali Larijani και το πλήγμα κοντά στο Bushehr, με σοβαρές ανησυχίες για πυρηνικό κίνδυνο. Αλλά ακριβώς εδώ βρίσκεται και το παράδοξο: η επιθετική υπεροχή δεν καταργεί αυτομάτως την ανάγκη αμυντικής αντοχής. Μπορεί να πλήττεις τον αντίπαλο βαθιά, αλλά αν δεν μπορείς να απορροφήσεις τον ρυθμό των αντιποίνων, η στρατηγική πίεση παραμένει. Με άλλα λόγια: Η ανωτερότητα στην επίθεση δεν ακυρώνει την τρωτότητα στην άμυνα.
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ ΠΛΗΓΜΑΤΑ
Οι τελευταίες εξελίξεις σηματοδοτούν μια σαφή και επικίνδυνη μετατόπιση. Τα πλήγματα δεν περιορίζονται πλέον σε τακτικό επίπεδο, αλλά αποκτούν ξεκάθαρα στρατηγικό χαρακτήρα, ένθεν και εκείθεν. Οι στόχοι δεν είναι πια απλώς στρατιωτικές μονάδες ή απομονωμένες εγκαταστάσεις, αλλά κρίσιμες υποδομές, ενεργειακά δίκτυα και κόμβοι που επηρεάζουν ολόκληρα συστήματα. Αυτή η μετάβαση δεν είναι απλώς ποσοτική — είναι ποιοτική. Σηματοδοτεί την είσοδο της σύγκρουσης σε μια φάση όπου το ζητούμενο δεν είναι η φθορά του αντιπάλου επί του πεδίου, αλλά η διατάραξη της λειτουργίας του, ως σύνολο. Με άλλα λόγια, δεν πλήττονται μόνο στόχοι. Πλήττονται οι ίδιες οι δομές που στηρίζουν την οικονομία, την κοινωνία και την πολιτική σταθερότητα. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η έννοια του «ελεγχόμενου πολέμου» αρχίζει να καταρρέει. Κάθε πλήγμα υψηλής αξίας αυξάνει τον κίνδυνο αλυσιδωτής αντίδρασης, μετατρέποντας τη σύγκρουση σε ένα δυναμικό σύστημα, όπου οι συνέπειες δεν

ΕΙΚΟΝΑ 2 Το διάγραμμα απεικονίζει τη μετάβαση από τακτική πίεση σε στρατηγικό αποτέλεσμα.
είναι πλέον πλήρως προβλέψιμες. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Όχι στην ένταση των πληγμάτων, αλλά στην απώλεια ελέγχου πάνω στη συνολική εξέλιξη της κρίσης. Σε προηγούμενο άρθρο είχαμε επισημάνει την πολύ μεγάλη σημασία των Στρατηγικών πληγμάτων.
Τα ΗΑΕ βλέπουν την υδροδοτική τους ασφάλεια να απειλείται. Γίνονται καθίστανται όμηροι του συστήματος αφαλάτωσης, όσο και αν οι υποδομές τους στον τομέα αυτόν είναι υπερσύγχρονες και άριστα σχεδιασμένες. . και Η υδάτινη ευαλωτότητα των ΗΑΕ είναι ιδιαίτερα κρίσιμο. Εκεί , το νερό είναι τεχνητό. Το κράτος αυτό εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από την αφαλάτωση και η αφαλάτωση απαιτεί ενέργεια, σταθερές υποδομές και ευάλωτα παράκτια εργοστάσια Αν πληγούν: δεν έχεις απλά οικονομική ζημιά έχεις υπαρξιακό πρόβλημα χωρίς νερό οδηγείσαι σε κοινωνική αστάθεια μέσα σε ώρες/ημέρες, όχι μήνες…
Το Κατάρ χάνει το 17% της εξαγωγικής του ικανότητας σε LNG . Αυτό αποτελεί ένα ενεργειακό σοκ για το Κατάρ που δεν αξιολογείται ως «τοπικό». Είναι παγκόσμιο. Το Κατάρ είναι από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG στον κόσμο. Χτύπημα σε εγκαταστάσεις (LNG) σημαίνει μείωση εξαγωγικής ικανότητας του, με συνέπειες την εκτόξευση τιμών φυσικού αερίου, την πίεση σε Ευρώπη και Ασία και την παγκόσμια ενεργειακή ανασφάλεια . Δεν είναι απλά μία ζημιά. Είναι παγκόσμια ανακατανομή ισχύος στην ενέργεια. Συνεπώς νερό, αέριο και ασφάλεια κινδυνεύουν μαζί. Επίσης τα πλήγματα κοντά σε πυρηνικές εγκαταστάσεις (π.χ. Bushehr) αυξάνουν τον κίνδυνο διεθνούς κλιμάκωσης και πλησιάζουν το κρίσιμο όριο, πέρα από το οποίο ενδέχεται να υπάρξει διαρροή ραδιενέργειας. Επομένως το εισέτι επικίνδυνο είναι ότι τα στρατηγικά πλήγματα δεν μετρώνται σε εκρήξεις, αλλά σε συστημικές επιπτώσεις. Δεν αλλάζουν απλώς το πεδίο της μάχης — αλλάζουν τον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας ενός κράτους και, συχνά, ολόκληρων περιοχών.
Καταρρέουν κρίσιμες υποδομές και διακόπτονται λειτουργίες μεγάλων συστήματων, καθώς δημιουργείται παγκόσμια αλυσιδωτή αντίδραση. (Οικονομική αποσταθεροποίηση, πληθωρισμός, διαταραχή εφοδιαστικών αλυσίδων, μείωση παραγωγής, αγορά) . Ο πόλεμος μεταφέρεται από τους στρατηγούς στους πολιτικούς. Επομένως τα στρατηγικά πλήγματα δεν καταστρέφουν απλώς στόχους. Αποσταθεροποιούν συστήματα.

ΕΙΚΟΝΑ 3. Μοντέλο κινδύνου για τα στενά. Το γράφημα δεν αποτελεί εμπειρική καταγραφή, αλλά αποτέλεσμα Monte Carlo προσομοίωσης, η οποία αποτυπώνει την κατανομή πιθανών εκβάσεων υπό συνθήκες κορεσμού και περιορισμένης αμυντικής ικανότητας. Προκύπτει από στοχαστική προσομοίωση, βασισμένη σε εύλογες επιχειρησιακές παραμέτρους. ( πολλές τυχαίες δοκιμές (iterations))
Ιρανικά Νησιά Qeshm Kharg
Στόχοι πιθανής Αμερικανικής απόβασης;
Ο Carl Philipp Gottfried von Clausewitz (1780–1831) εξηγεί γιατί, αν το κάνεις, ίσως να μην μπορέσεις ποτέ να φύγεις…»
Μετά τις εισηγήσεις Ανώτατων Αξιωματικών του πενταγώνου για τον τεράστιου βαθμό ρίσκου ενός επιχειρησιακού εγχειρήματος στα στενά (βλ εικόνα ) στα στενά του Ορμούζ, τα βλέμματα όλων κατευθύνονται σε Qeshm και Kharg, στα δύο νησιά, που αποτελούν δύο διαφορετικούς πόλους ισχύος.
Το Qeshm, το μεγαλύτερο νησί του Ιράν, βρίσκεται εντός των Στενών του Ορμούζ και αποτελεί κατεξοχήν στρατιωτικό και γεωπολιτικό κόμβο. Από εκεί το Ιράν μπορεί να ασκεί επιτήρηση και έλεγχο στη ναυσιπλοΐα, να αναπτύσσει μέσα A2/AD (Anti-Access/Area Denial) και να απειλεί άμεσα τη διέλευση ενεργειακών ροών. Δεν είναι απλώς ένα νησί — είναι σημείο στραγγαλισμού (choke point) της παγκόσμιας ενεργειακής κυκλοφορίας. Αντιθέτως, το Kharg Island βρίσκεται βορειότερα, κοντά στις ιρανικές ακτές, και αποτελεί τον βασικό κόμβο εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν. Είναι η ενεργειακή «καρδιά» της χώρας, όπου συγκεντρώνεται, αποθηκεύεται και εξάγεται μεγάλο μέρος της παραγωγής. Ένα πλήγμα στο Kharg δεν επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα, αλλά πλήττει άμεσα την οικονομική ικανότητα του Ιράν.
Η διάκριση αυτή είναι καθοριστική: Το Qeshm ελέγχει τη ροή. Το Kharg τροφοδοτεί το σύστημα. Το πρώτο είναι εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης. Το δεύτερο είναι στόχος οικονομικής αποσταθεροποίησης.
Οι σκέψεις και οι προβληματισμοί ποικίλουν λόγω πολύμορφων και πολλαπλών αιτιών που αναλύονται παρακάτω και εισέτι δεν έχει ληφθεί τελική απόφαση. Ωστόσο, παίζουν οι προοπτικές “περιορισμένης επέμβασης” , πληγμάτων σε υποδομές, ή ακόμα και ολικής κατάληψης του Kharg Island (?) . Άλλοι προτείνουν πίεση χωρίς εισβολή στην ενδοχώρα και «χειρουργική στρατηγική».
Στο ερώτημα πόσο δύσκολη είναι μια απόβαση εκεί, η απάντηση είναι σύντομη και λακωνική . Όχι απαγορευτική αλλά και πάλι υψηλότατου ρίσκου. Το Kharg δεν είναι αδύνατον να καταληφθεί. Αλλά είναι σχεδόν αδύνατο να πλησιάσεις χωρίς να πληρώσεις το τίμημα του κορεσμού.» Και αυτή τη φορά, ὀχι κυρίως λόγω γεωγραφίας όπως στην Ιρανική επικράτεια ή στα στενά , αλλά λόγω σοβαρότατης πυραυλικής απειλής. Ναι μεν διαμορφώνονται πλεονεκτήματα για τον επιτιθέμενο: Πρόκειται για σχετικά μικρό νησί (~8 km μήκος) και συνακόλουθα δεν απαιτεί μεγάλη αποβατική δύναμη, Υπάρχουν περιορισμένες αλλά υπαρκτές παραλίες απόβασης και δεν έχει ορεινό ανάγλυφο τύπου “φρούριο”
Ωστόσο οι δυσκολίες παραμένουν σε σημαντικό βαθμό. Πολλές ακτές είναι βραχώδεις και εκτεθειμένες. Υπάρχουν περιορισμένα σημεία αποβίβασης , και predictable landing zones (προβλέψιμες ζώνες απόβασης) Δεν είναι τύπου “Normandy” (Νορμανδίας) , αλλά και καθόλου εύκολο να καταφέρεις την δημιουργία προγεφυρώματος. Με λίγα λόγια και κατανοητά …
Δεν είναι δύσκολη η απόβαση…Απλά είναι πολύ δύσκολο να φτάσεις εκεί ζωντανός για να την κάνεις...
Το πραγματικό πρόβλημα είναι το A2/AD (Anti-Access / Area Denial). Και Εδώ εδράζεται όλη η δυσκολία. Το Ιράν έχει: Αντιπλοϊκούς πυραύλους (anti-ship missiles), Παράκτια ραντάρ, Drones καμικάζι, Ταχύπλοα IRGC (swarm boats, Πιθανή ναρκοθέτηση Δηλαδή: πριν καν φτάσεις στην ακτή, έχεις “ζώνη θανάτου” Η δυσκολία λοιπόν είναι να διασπάσεις το ιρανικό A2/AD χωρίς να υποστείς “στρατηγικό σοκ” . Αν το Ιράν πετύχει: μαζικά drones + πυραύλους ταυτόχρονη επίθεση, τότε: τα αποβατικά μέσα, μπορεί να κορεστούν και να καταρρεύσουν. Από την άλλη μία αποβατική ενέργεια στο Qeshm είναι σαφώς πιο επικίνδυνη από εκείνη στο Kharg. Και αυτό δεν συνιστά λεπτομέρεια —πρόκειται για διαφορά κατηγορίας. Τεράστιο νησί (~1.500 km²) . Μέσα στα Στενά του Ορμούζ . Πολύ κοντά στην ιρανική ακτή . Φυσικά κατάλληλο για A2/AD (anti-access/area denial) , πυραύλους, drones, radar, coastal defense Είναι forward στρατιωτική πλατφόρμα (μπροστινό φυλάκιο ελέγχου και επίθεσης).

Monte Carlo σενάριο απόβασης σε Kharg (πιθανότητα επιτυχίας). Το διάγραμμα δείχνει την πιθανότητα επιβίωσης μιας νηοπομπής ως συνάρτηση της έντασης επίθεσης / αριθμού απειλών (M) της αμυντικής ικανότητας / διαθέσιμων εμπλοκών (C). Δεν δείχνει απλώς μία μάχη. Δείχνει το αν η νηοπομπή επιβιώνει ή η επιχείρηση καταρρέει. Αναλυτικότερα: Περιοχή υψηλής επιβίωσης (κόκκινη επιφάνεια). Περιοχή χαμηλής επιβίωσης (σκούρα/μπλε). Η κρίσιμη ζώνη μετάβασης (κατακόρυφο “τείχος”). Στην πράσινη περιοχή: το αποτέλεσμα γίνεται στρατηγικό και συστημικό. Μπλε περιοχή = κατάρρευση
Αντι επιλόγου
«Η αεράμυνα μπορεί να αντέξει ἠ να υποβαθμιστεί. Οι κοινωνίες όμως; Οι Λαοί ; Όταν το αέριο λείψει, το νερό στερέψει και τα πλοία σταματήσουν, ο πόλεμος τότε δεν θα κριθεί στο πεδίο. Θα κριθεί στην αντοχή του κόσμου».
Ο πόλεμος είναι πλέον η κανονικότητα –Η ανθρωπότητα έμαθε να ζει στο χείλος της καταστροφής. Ο κόσμος δεν κατέρρευσε. Απλά συνήθισε... Δεν μπήκαμε ξαφνικά στο φρενοκομείο…
Κι εμείς άπραγοι, άβουλοι και θεατές, απλώς, σταματήσαμε να ψάχνουμε την έξοδο...
Ακολουθήστε τη σελίδα του metrosport.gr και στο google news
Μπείτε στην παρέα μας στο instagram
Κάντε like στη σελίδα μας στο facebook
Εγγραφείτε στο κανάλι του metrosport.gr και του Metropolis 95.5 στο youtube
Διαβάστε σχετικά
- Η Ελληνική anti-Drone «Ασπίδα»: Η τριπλή υπεροχή της ΕΑΒ στο σύγχρονο πεδίο μάχης
- Συναγερμός στην Κύπρο: Η Τουρκία ετοιμάζεται να στείλει τέσσερα F-16 στα Κατεχόμενα
- Κύπρος: Οδηγίες στους πολίτες σε περίπτωση που ηχήσουν σειρήνες
- Ποιοι καλούνται πρώτοι σε επιστράτευση: Τι ισχύει σε περίπτωση πολέμου
