Τι ισχύει με την επιστράτευση στην Ελλάδα; Ποια είναι η μερική ποια η γενική επιστράτευση; Ποιες οι βασικές διαφορές και γιατί γίνεται κουβέντα;
Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στον δημόσιο διάλογο ένα ερώτημα που κατά καιρούς απασχολεί τους πολίτες σχετικά με την επιστράτευση... Παρότι για τον μέσο πολίτη πρόκειται για ένα εξαιρετικά απομακρυσμένο ενδεχόμενο, η επιστράτευση προβλέπεται από συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο και ενεργοποιείται μόνο σε συνθήκες σοβαρής κρίσης. Παράλληλα, είναι σημαντικό να γίνει μια βασική διάκριση: άλλο πράγμα είναι η μερική επιστράτευση και άλλο η γενική επιστράτευση, η οποία θεωρείται το ύστατο μέτρο και συνδέεται με εμπόλεμη κατάσταση.
Πάντως, σύμφωνα με το ethnos, που επικαλείται πηγές του ΓΕΣ, υπάρχει διατύπωση να μην πέφτουν οι πολίτες θύματα της απάτης με τα SMS, τα οποία «μιλούν» για επιστράτευση και φύλλα πορείας. «Είναι προβοκάτσια», λένε από το ΓΕΣ, τονίζοντας πως δεν έχει δοθεί καμία σχετική εντολή από κάποια στρατιωτική αρχή. Οι Αρχές βρίσκονται ήδη στα ίχνη των διακινητών των ψεύτικων SMS, ενώ συνιστάται στους παραλήπτες να μην ανοίγουν ύποπτους συνδέσμους.
Τι σημαίνει επιστράτευση
Επιστράτευση ονομάζεται η διαδικασία επαναφοράς εφέδρων σε στρατιωτική υπηρεσία όταν προκύπτει σοβαρή απειλή ή πολεμική σύγκρουση. Μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής θητείας τους, οι οπλίτες μεταφέρονται στην εφεδρεία και λαμβάνουν Ειδικό Φύλλο Πορείας (ΕΦΠ), στο οποίο αναγράφεται η μονάδα στην οποία θα παρουσιαστούν σε περίπτωση κινητοποίησης.
Η διαδικασία επιστράτευσης έχει τρεις βασικούς στόχους:
την ενίσχυση υφιστάμενων στρατιωτικών μονάδων,
τη δημιουργία νέων σχηματισμών,
την κινητοποίηση ανθρώπινου δυναμικού και υλικών πόρων,
Η ειδοποίηση των εφέδρων γίνεται συνήθως με Φύλλο Ατομικής Πρόσκλησης (ΦΑΠ), το οποίο επιδίδεται από αστυνομικές ή στρατιωτικές αρχές οποιαδήποτε ώρα.
Μερική και γενική επιστράτευση: Οι βασικές διαφορές
Στη μερική επιστράτευση, που συχνά αποκαλείται «πορτοκαλί συναγερμός», καλούνται συγκεκριμένες κατηγορίες εφέδρων, συνήθως όσοι έχουν απολυθεί τα τελευταία χρόνια ή διαθέτουν κρίσιμες ειδικότητες. Δεν υπάρχει εμπόλεμη κατάσταση, αλλά αυξημένη στρατιωτική ετοιμότητα. Σε αυτή την περίπτωση, οι υπόχρεοι καλούνται με Φύλλα Ατομικής Προσκλήσεως να παρουσιαστούν στις μονάδες τους μέσα στο χρονικό διάστημα που ορίζεται. Στις περιοχές πρώτης γραμμής το περιθώριο μπορεί να είναι μόλις 2 έως 4 ώρες. Η γενική επιστράτευση, αντίθετα, ενεργοποιείται σε κατάσταση πολέμου («κόκκινος συναγερμός») και αφορά πολύ ευρύτερες κατηγορίες πολιτών. Πρόκειται για το πιο ακραίο μέτρο κινητοποίησης του κράτους.
Μέχρι ποια ηλικία καλούνται οι έφεδροι
Η διαδικασία κλήσης εφέδρων ακολουθεί συγκεκριμένη κλιμάκωση. Στην πρώτη φάση, καλούνται άνδρες μέχρι την ηλικία των 41 ετών, ενώ στη δεύτερη φάση καλούνται όσοι είναι από 41 έως 45 ετών. Όσοι έχουν συμπληρώσει το 45ο έτος ηλικίας εξαιρούνται από τη συνήθη διαδικασία επιστράτευσης. Σημαντικό ρόλο παίζει και το χρώμα του Ειδικού Φύλλου Πορείας. Το πράσινο φύλλο πορείας αφορά κρίσιμες ειδικότητες που καλούνται κατά προτεραιότητα, ενώ το λευκό φύλλο πορείας αφορά ειδικότητες δεύτερης προτεραιότητας.
Ποιοι εξαιρούνται από την επιστράτευση
Με βάση το ισχύον πλαίσιο, στην εφεδρεία υπάγονται όλοι οι άνδρες που έχουν ολοκληρώσει τη στρατιωτική τους θητεία μέχρι τη συμπλήρωση του 45ου έτους ηλικίας. Ωστόσο υπάρχουν κατηγορίες πολιτών που απαλλάσσονται ή εξαιρούνται, κυρίως για ιατρικούς λόγους ή λόγους ανικανότητας στράτευσης. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται και όσοι έχουν χαρακτηριστεί Ι5, δηλαδή κρίνονται από τις αρμόδιες υγειονομικές επιτροπές ως ακατάλληλοι για στρατιωτική υπηρεσία.
Τι προβλέπει ο νόμος για τις απαλλαγές
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αλλαγών σε περίπτωση πολέμου.
Συγκεκριμένα, ο νόμος προβλέπει:
«Σε περίοδο γενικής επιστράτευσης ή πολέμου μπορεί με απόφαση του Υπουργού Εθνικής Αμυνας, που δε δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, να αναστέλλεται η εφαρμογή διατάξεων του άρθρου αυτού για κατηγορίες απαλλασσόμενων και να διακόπτεται η απαλλαγή τους». (Νόμος 3421/2005, Κεφάλαιο Δ, παράγραφος 7)
Αυτό σημαίνει ότι σε ακραίες συνθήκες γενικευμένης σύρραξης, το κράτος μπορεί να επανεξετάσει ορισμένες απαλλαγές, αν και στην πράξη αυτό θεωρείται εξαιρετικά σπάνιο σενάριο. Πάντως, αν κάποιος που έχει πάρει απαλλαγή θέλει να υπηρετήσει την πατρίδα τους σε περίοδο πολέμου, θα πρέπει να περάσει επανεξέταση από την Υγειονομική Επιτροπή του Στρατού για αλλαγή Σωματικής Ικανότητας.
Πότε έγινε η τελευταία επιστράτευση στην Ελλάδα
Μετά το 1974, επιστρατεύσεις έχουν γίνει μόνο σε περιόδους έντονης ελληνοτουρκικής κρίσης.
Η πιο πρόσφατη ήταν το 1996, κατά την κρίση των Ιμίων. Τότε ενεργοποιήθηκε μερική επιστράτευση, κυρίως σε περιοχές της Θράκης και σε νησιά του Αιγαίου, με κλήση τοπικών εφεδρειών. Δεν υπήρξε γενική επιστράτευση, ούτε μετακινήσεις μονάδων από την ενδοχώρα.
Τι ισχύει για τις γυναίκες
Στην Ελλάδα η στρατιωτική θητεία είναι υποχρεωτική μόνο για τους άνδρες, επομένως η επιστράτευση αφορά κατά κανόνα όσους έχουν ήδη υπηρετήσει και βρίσκονται στην εφεδρεία. Οι γυναίκες μπορούν να υπηρετούν μόνο εθελοντικά στις Ένοπλες Δυνάμεις (π.χ. ως επαγγελματίες οπλίτες ή αξιωματικοί) και δεν υπάγονται στη γενική υποχρέωση εφεδρείας που ισχύει για τους άνδρες.
